• Segundo indicadores da Organización Mundial da Saúde (OMS), o 15 por cento da poboación mundial atópase afectado por unha discapacidade física, psíquica ou sensorial que impacta no desenvolvemento persoal e integración social, educativa ou laboral

Segundo indicadores da Organización Mundial da Saúde (OMS), o 15 por cento da poboación mundial atópase afectado por unha discapacidade física, psíquica ou sensorial que impacta no desenvolvemento persoal e integración social, educativa ou laboral. En canto á poboación de 0 a 14 anos, a OMS estima que hai 95 millóns de nenos con discapacidade, dos cales 13 millóns teñen “discapacidade grave”. Unha parte importante deles ten orixes ou compromiso neurolóxicos.

Os causantes da discapacidade son múltiples e poden suceder desde o momento da xestación, podendo ser de orixe conxénito, hereditarios, infecciosas, traumáticas, nutricionais, metabólicas, etc. A evolución do modelo de discapacidade plasmado na última clasificación da OMS permítenos non esquecer aquelas dimensións que conforman a visión biopsico-social do neno xunto á súa familia. Este cambio de paradigma que recoñece o funcionamento da discapacidade no “seu contexto” dá conta do seu efecto na participación e o funcionamento dos nenos/as e adolescentes nos seus ámbitos de pertenza. É aquí onde a tecnoloxía en rehabilitación, xunto coas súas ferramentas de apoio, adquiren tanta importancia.

As tecnoloxías de informática e comunicación (TICS) son recursos valiosos nos nenos que presentan discapacidade visual ou auditiva en preescolar ou no nivel inicial. Mediante o uso destes dispositivos o neno poderá acceder a aprendizaxes como o da lectoescritura a través doutra modalidade sensorial, por exemplo, nos nenos non videntes por medio do tacto ou a audición. Aquí toman importancia os softwares de conversión de texto a voz que poden instalarse nunha tablet ou os sistemas interactivos de voz, imaxes e textos.

Os nenos que presentan atraso global do desenvolvemento, déficit atencional con hiperactividade, trastorno do espectro autista, trastornos da aprendizaxe ou traumatismo de cranio ven favorecidos polos sistemas de realidade virtual xa que a flexibilidade e o potencial adaptativo deste recurso posibilitan abordar as funcións cognitivas e as emocións sen descoidar as variables ambientais recreando actividades do seu fogar ou da aula.

Tamén é utilizada en nenos con afeccións neuromotoras como a parálise cerebral. Estes sistemas proporcionan escenarios en tempo real onde interactúan desde o movemento recibindo múltiples estímulos sensoriais que os convida á participación activa.

Os procesos do neurodesenvolvemento son un dos alicerces fundamentais do desenvolvemento infantil. Por esta razón consideramos imprescindible traballar desde un enfoque interdisciplinario, mediante o deseño de programas terapéuticos individualizados, específicos, holísticos nas súas consideracións e intensivos. No instituto que dirixo aténdense ao redor de 1.700 nenos e adolescentes anualmente, e trabállase co obxectivo de que cada un logre alcanzar o seu máximo potencial, tendendo a promover a súa integración á vida social e comunitaria.

A neurorehabilitación infantil no marco das neurociencias posibilítanos transitar polo necesario desafío permanente de reconsiderar as intervencións médico-terapéuticas. A elección da mellor oportunidade de intervención só pode ser apropiada se sostemos unha visión lonxitudinal da vida do neno e a súa familia.

Neste sentido, todas estas ferramentas interactivas son altamente motivadoras ofrecéndolle ao neno a oportunidade de explorar, coñecer e acceder ás súas aprendizaxes de maneira lúdica, alicerces fundamentais para a rehabilitación infantil. A abordaxe terapéutica da función motora, da comunicación (fala, linguaxe e interacción) e cognición favorécense con estratexias personalizadas e monitoradas en contornas interactivas.

'Menú para todos' é unha iniciativa da consultora en turismo Equalitas Vitae para que as cartas e menús de bares e restaurantes poidan ser accesibles ás persoas cegas ou con discapacidade visual a través da consulta dunha páxina web.

Segundo explicou esta consultora especializada en turismo accesible, 'Menú para todos' nace para introducir a accesibilidade ao ámbito da restauración "con sinxeleza e eficacia". Por iso, o seu obxectivo é "conseguir que as persoas con discapacidade visual poidan elixir de forma autónoma que comer en calquera restaurante".

A elección dun establecemento determinado pódese realizar a través da páxina 'www.menuparatodos.com', onde se poderán descargar estes menús nos dispositivos móbiles mediante códigos QR en dúas versións: por voz en MP3 ou en versión PDF accesible para ser lida co lector de pantalla destes dispositivos.

Os 400 profesores de toda España que teñen na aula a algún neno con discapacidade visual contarán ao longo deste curso cunha innovadora ferramenta. Trátase de 'Braitico', un revolucionario proceso de alfabetización 'made in Spain' co que os nenos poden descubrir o braille de maneira lúdica, próxima e sinxela.

Elías, Hayden e Naiara son tres nenos que aprenden e divírtense con este método no Centro de Recursos da ONCE de Moratalaz (Madrid). Sentados na biblioteca destas punteiras instalacións, os pequenos interactúan con axilidade cos seus profesores e os seus materiais: contos, fichas, modelos, cartillas coidadosamente elaboradas en braille e en texto, con ilustracións, cores, relevos e texturas adecuadas segundo a idade.

Naiara, co material máis avanzado, traballa con soltura no computador. No seu caso, o 'Braitico' utiliza como rato unha tableta dixitalizadora como as dos deseñadores gráficos, sobre a que se colocan os modelos en braille que os nenos len. Ao presionar co lapis sobre eles, o sistema procésaas para interactuar, seguindo as pautas de cada exercicio, tamén accesible de forma sonora e nas guías didácticas do profesor.

Para Elena Gastón, mestra e coordinadora do Grupo de Didáctica de Braille da Comisión Braille Española, este novo sistema vai "máis aló de ler ou escribir braille". "É un sistema de alfabetización", recalca, que unifica a docencia e ofrece aos profesores un material que ata agora fabricábase cada cal para atender aos seus alumnos con discapacidade visual.

En definitiva, a iniciativa vai máis aló da simple aprendizaxe dun código de lectoescritura, pois comeza desde o berce e continúa durante toda a súa escolarización e combina unha base didáctica e outra neurolóxica, acompañadas de novas tecnoloxías e innovacións educativas.

Braille desde o biberón

O proxecto, auspiciado pola Comisión Braille Española, divídese en catro módulos, segundo o grao de aprendizaxe: 'Manitas', para espertar o desexo por coñecer o mundo e adquirir experiencias a nenos de cero a 2 anos; 'A punto', que contempla a prelectura e preescritura braille e axuda a pasar do tridimensional ao plano a nenos de 2 a 5 anos; 'Brailleo', para pequenos de entre 5 e 8 anos que aprenderán a manexarse con este código para manter o seu nivel educativo; e 'Superbraille 4.0', ata os 13 anos, para afianzar o braille, usalo con eficacia e pracer.

Así, desde ofrecer a un bebé un biberón no que apareza a palabra "biberón" en braille para que vaia interiorizando o sistema a través do tacto, ata familiarizarse coas novas tecnoloxías grazas a un 'software' falado que poden usar desde os 3 anos, o 'Braitico' vai alternando materiais e ferramentas coidadosamente elaborados polo Servizo Bibliográfico da ONCE (SBO) e o Centro de Investigación, Desenvolvemento e Aplicación Tiflotécnica (Cidat), segundo as etapas de aprendizaxe dos alumnos: a liña braille, unha tableta digitalizadora, quebracabezas, axendas e cadernos, xogos táctiles...

Algo "tan máxico" como unha combinación de seis puntos dá acceso a todo un universo de información, a educación e o desenvolvemento persoal. "Facía falta ter unha ferramenta nosa, da ONCE, moderna e actualizada", explica o director de Servizos Sociais da ONCE, Andrés Ramos.

"Tiñamos distintos manuais pero facía falta un método moderno inclusivo co que puidésemos aplicar as novas tecnoloxías, atractivo, e que fose para todos, que gocen os nenos cegos e os videntes e facilitar o traballo aos profesionais", agrega, en referencia a que os materiais chamarían a atención de calquera neno, con ou sen discapacidade visual.

Medio millón

O 'Braitico', ideado en 2012 e desenvolvido no últimos tres anos grazas ao labor de 25 profesionais, conta cun investimento de medio millón de euros, favorece que os escolares cegos aprendan braille tamén fose da aula.

"Temos o mellor método do mundo no ensino e aprendizaxe do braille que nos permite ás persoas cegas estar alfabetizadas para desenvolvernos como persoas", sentenza Ramos.

Na actualidade, a ONCE atende a 7.500 alumnos cegos ou con discapacidade visual grave a través dun sistema integral de apoio, que contempla ao alumnado, os centros escolares e as familias, co obxectivo de que a súa incorporación realícese en igualdade de condicións.

O gran aliado da discapacidade visual hoxe en día é o móbil. Aos poucos as aplicacións incorpóranse á vida diaria das persoas que necesitan axudas tanto técnicas como tecnolóxicas e facilítanlles tanto a orientación, no caso do GPS como localización se se perderon nunha cidade que non coñecen. Neste caso, Microsoft presentou a súa app intelixente chamada Seeing AI. 

Unha aplicación que está dispoñible de momento en IOS de forma gratuíta que permite mediante a intelixencia artificial e a cámara do smartphone que obxectos e lugares próximos sexan identificados. Desta forma, ao recoñecer o que ve, o usuario pode deambular e sabe exactamente que ten diante grazas ao asistente de voz que lle vai describindo brevemente o que ten diante cando apunta.

Unha das funcións que ten é o recoñecemento de persoas; a condición de que sexan identificadas previamente o usuario. Saberá dicirche que idade ten, que expresión mostra e a que xénero pertence. Así mesmo pode ler tickets ou facturas que se abonen en metálico de forma que saibamos se nos é devolto o cambio correctamente. As diversas canles que ten a aplicación poderá xestionar moitos dos problemas aos que se enfrontan as persoas con discapacidade visual e poderá aos poucos integrarse como ferramenta fundamental.

Este asistente persoal fará máis sinxela a vida das persoas con discapacidade visual de forma que poidan ler letreiros, cartas, facer a compra recoñecendo obxectos ou ben ver a contorna por onde deambulan. Saudar a unha persoa porque che “chiva” quen é ou dicir adeus porque sabes exactamente quen se vai.

A tecnoloxía sempre facilitou a vida das persoas con discapacidade sensorial; neste caso non só axuda senón que será un axudante imprescindible que se utilizará a diario. Persoas con baixa visión, discapacidade visual grave, cegas ou con problemas de visión tanto periférica como da visión central poderán axudarse desta aplicación durante a súa xornada. Unha realidade que aos poucos vai converténdose nunha gran axuda.

• 22 asociacións federadas a DOWN ESPAÑA participan nesta cuarta edición, cun total de 240 alumnos

A cuarta edición de ‘Yo me prep@ro', un dos máis completos e amplos proxectos de formación en Novas Tecnoloxías para persoas con discapacidade intelectual do noso país. O programa lévao a cabo DOWN ESPAÑA coa colaboración de Fundación Vodafone España. O obxectivo final do mesmo é que os alumnos adquiran unha serie de destrezas e habilidades que lles permitan mellorar as súas posibilidades de acceder a un posto de traballo nunha empresa ordinaria.

As 22 as asociacións federadas de DOWN ESPAÑA que participan nesta edición, están a desenvolver este programa cun total de 240 alumnos. O programa divídese en dous niveis de dificultade, un primeiro nivel de iniciación destinado a aqueles alumnos que non tiveron contacto coas novas tecnoloxías e un segundo nivel de profesionalización, destinado a aqueles alumnos que tendo formación en novas tecnoloxías necesitan dunha maior especialización co obxectivo de alcanzar unha inserción laboral.

No nivel de Iniciación participan as seguintes entidades: Down Córdoba, Down Granada, Down Sevilla, Asedown, Down Sabadell. Andi, Down Principado de Asturias, Down Toledo, Down Ávila, Down Castelló, Asindown, Down Ourense, Fundown e Down Vigo. O estado do programa na actualidade é o seguinte:

• O modulo inicial de sesións previas completouse con éxito e todos os alumnos alcanzaron o obxectivo e traballan de maneira cooperativa.
• O Modulo I “Achegándonos ao mundo das Tecnoloxías da información e a comunicación” tamén se completou na súa totalidade e o 100% dos alumnos coñecen os diferentes medios Tecnolóxicos, cales son as súas utilidades e poñen en práctica os hábitos saudables cando os utilizan.
• O Modulo II “O teléfono Móbil e O Caixeiro Automático” tamén se traballou na súa totalidade cos alumnos. No caso do teléfono móbil o 100% dos alumnos manéxao correctamente e fan un uso responsable. Con todo, o obxectivo do caixeiro automático é necesario seguir traballándoo en seguintes sesións debido a que algúns alumnos teñen dificultades á hora de poñer en práctica as súas diferentes utilidades como poden ser, sacar diñeiro, comprobar saldo actual ou recargar o teléfono móbil…).
• Na actualidade está a traballarse cos alumnos O Modulo III “Aprendo a utilizar o computador”. O 30% deste módulo xa se executou e os alumnos coñecen e identifican cales son os compoñentes dun computador e como se usan.

No Nivel de Profesionalización participan as seguintes entidades: Down Barbate, Asiquipu, Down Málaga, Down Xerez, Aspanido, Down Zaragoza, Fundabem, Down Palencia, Down Valladolid, Down Compostela, Down Pontevedra. Xuntos, Down Navarra e Fundown.

Do mesmo xeito que no programa de Iniciación, o módulo de sesións previas completouse na súa totalidade e os alumnos aprenderon a través de dinámicas de grupo a traballar en equipo.

• No Modulo I “Que servizos e ferramentas nos ofrece Internet? os alumnos aprenderon a utilizar unha páxina Web, un correo electrónico, a realizar videoconferencias e coñeceron redes sociais profesionais: Linkedin. Neste módulo podemos destacar como novidade o obxectivo “Coñecer o funcionamento e a utilidade do DNI 3.0 e o pasaporte electrónico. O 50% dos alumnos aprenderon os contidos deste obxectivo con éxito. Nas seguintes sesións de traballo seguiremos afondando nestes contidos ata que os aprendan o 100% da clase.
• O Modulo II denominado “As Tics no traballo. Usos e aplicacións” desenvolveuse nun 50% e os alumnos aprenderon cales son as aplicacións básicas do Smartphone, tamén como se descarga unha aplicación desde o Play Store e a importancia de facer un uso responsable do teléfono móbil.

• A Fundación ONCE e ILUNION lanzaron 'Prosperity4all' (P4A), un buscador que permite ás persoas con discapacidade acceder a ferramentas de tecnoloxía accesible e que non só facilita a súa adquisición, senón que tamén ofrece unha interacción total entre usuarios e desenvolvedores para mellorar o servizo

Se unha persoa ten unha discapacidade visual e necesita un dispositivo que lle lea os subtítulos cando ve a televisión, este buscador permítelle acceder e consultar todo o que o mercado da accesibilidade ofrece para satisfacer a súa demanda.

Con todo, 'Prosperity4all' non só se limita a ser un simple buscador como Google ou un catálogo de compra como Amazon, senón que vai máis aló e dá a posibilidade de estar en contacto permanente co desenvolvedor desa tecnoloxía accesible para consultar o que sexa mester e poñer en contacto a diferentes usuarios dun mesmo produto.

Tamén permite facer suxestións de mellora e axudar a que sexa máis útil e de maior calidade. "Mantense esa liña de conexión entre o desenvolvedor e o usuario e xa se están vendo as vantaxes que isto ten", asegurou o xefe do Departamento de Tecnoloxías Accesibles e I+D da Fundación ONCE, David Zanoletty.

A coordinadora de I+D en ILUNION Tecnoloxía e Accesibilidade, Jesica Rivero, explicou que así perséguese "ese valor engadido de que un desenvolvedor poida estar en contacto con aquelas persoas que van a utilizar o produto".

Intelixencia colectiva

"Desde calquera parte do mundo con conexión a Internet, a través dun código que eu introduza ou mediante algún dos meus trazos biométricos como a voz, a pegada dactilar ou o iris, automaticamente ese dispositivo sabe que eu o estou usando e configurarase segundo as características que necesito", sinalou Zanoletty.

O novo proxecto –que mellora o 'Cloud4all' anterior- non só favorecerá a interacción entre o usuario e o desenvolvedor de tecnoloxía, senón que propiciará a comunicación dos desenvolvedores entre si.

Isto resolverá dous problemas fundamentais aos que se enfronta calquera novo desenvolvemento, como testemuña Rivero: "Saber que quere realmente o usuario e, en segundo lugar, que o tempo para desenvolver ese produto é limitado".

O usuario tamén ten á súa disposición outro espazo, denominado 'Assistance On Demand', pensado para que o usuario reciba asistencia ou asesoramento dos equipos de desenvolvemento, que son os que coñecen máis en profundidade o produto ou o servizo que crearon.

De feito, hai unha aplicación para móbil que permite ao usuario obter unha descrición dun obxecto ao enfocalo coa cámara do seu teléfono utilizando esa tecnoloxía. Se o dispositivo non logra recoñecer ese obxecto, o usuario será conectado automaticamente cunha persoa que pode ver esa imaxe e facer esa descrición.

ONCE e Ilunion, socios clave

'Prosperity4all', proxecto de investigación financiado pola Comisión Europea, apóiase nunha alianza de 23 socios europeos e un canadense.

Os tres participantes españois neste consorcio son a Fundación ONCE, ILUNION e o Consorcio Fernando dos Ríos. A este consorcio sumáronse departamentos de investigación de distintas universidades, desenvolvedores e outras entidades que achegan o seu traballo. Esta heteroxeneidade non é casual, senón que é idónea para cubrir todos os aspectos dun proxecto tan inxente.

O papel da Fundación ONCE é recrutar usuarios con discapacidade cunha variedade de perfís o máis ampla posible para testar a fondo a accesibilidade e o correcto funcionamento, mentres que o de ILUNION Tecnoloxía e Accesibilidade é realizar estudos sociais, recompilar datos e facer o 'rating', é dicir, seguir a valoración de cada produto e impulsar unha ferramenta accesible para facer enquisas.

• O Nadal xa chegou á aplicación Soyvisual da Fundación Orange cunha serie de exercicios destinados á identificación e evocación do vocabulario básico relacionado con este período do ano

Soyvisual é unha aplicación desenvolvida pola fundación que incorpora unha serie de exercicios para que nenos e adultos con dificultades para comprender o mundo e comunicarse, como poden ser as persoas con trastorno do espectro autista (TEA), diversidade funcional, afasia ou dexeneración cognitiva, entre outros.

O programa está formado por láminas ilustradas e fotografías sobre as que os usuarios poden traballar dunha forma lúdica e que tamén están dispoñibles para ser impresas, todo de forma gratuíta.

As láminas están deseñadas para recrear escenas próximas á realidade e situacións cotiás, mentres que as fotografías utilízanse para falar sobre o mundo real e son a ponte entre este e outras representacións visuais máis abstractas, como os pictogramas.

Soyvisual está dispoñible tanto a través da súa páxina web como na aplicación gratuíta para Android e para iOS.

O Comité Pro Saúde Mental en Primeira Persoa da Confederación Saúde Mental España creou a páxina web Diversamente, co obxectivo de que as persoas con problemas de saúde mental poidan apoiarse mutuamente, compartir experiencias e así empoderarse e eliminar os prexuízos aínda existentes na sociedade.

Así o explicou o presidente de Saúde Mental España, Nel González, durante a presentación que tivo lugar o martes en Madrid, na que fixo fincapé na importancia de que sexan as propias persoas con problemas de saúde mental quenes dean os seus testemuños, porque "non hai maior experto que o que vive unha experiencia" e "só compartindo o que experimentan estas persoas podemos axudar ás demais".

Este portal, que xa se pode visitar, ofrece información rigorosa sobre a saúde mental e sobre que facer desde o momento no que se empezan a notar os primeiros síntomas, co obxectivo de humanizar o proceso de reequilibrio que levan a cabo as persoas con problemas de saúde mental para continuar cunha vida plena e con autoestima. A sección 'En Primeira Persoa' está ideada para compartir testemuños de superación como os que relataron durante a presentación Enrique González, Isabel Cabrera e Basilio García, que denunciaron que cando se fala de persoas con problemas de saúde mental "a xente segue pensando en camisas de forza" e celebraron que esta web servirá para que estas persoas se dean conta de que "hai máis casos e non están sós" e para "educar á sociedade". Doutra banda, o traballador social da Confederación Saúde Mental España José Luis Méndez detallou que a sección 'Empodérate' dá conta das "barreiras invisibles ás que se enfrontan estas persoas" e "das solucións para que sexan os protagonistas do seu propio proceso de recuperación".

"Desinformación dos medios"

Entre os principais problemas aos que se enfrontan estas persoas atópanse a falta de sensibilización da sociedade en xeral e do tecido empresarial en concreto, dificultando o seu acceso á vida laboral, así como a "desinformación dos medios de comunicación", que, segundo denunciaron, á hora de informar sobre un suceso destacan se esa persoa sofre un trastorno mental, promovendo a estigmatización das persoas que teñen o mesmo problema de saúde mental. Por último, a sección 'Exprésate' vai destinada a publicar aquelas expresións artísticas, por exemplo textos, poesías, pinturas e manualidades, que queiran compartir as persoas con saúde mental co resto do movemento asociativo. "Queremos mostrar exemplos de esperanza e boas prácticas en saúde mental e emocional co obxectivo de encher de luz o camiño de quen sofre", concluíu González.