Pregúntaste cal é a maneira máis rápida na que se poden comunicar as persoas con discapacidade visual e auditiva entre eles? Hoxe coñecemos unha das apps que mellor comunica a persoas con este tipo de discapacidades, BLAPPY.

En España hai preto dun millón de persoas que teñen discapacidade visual e ao redor doutro millón que teñen discapacidade auditiva, segundo o Centro Español de Subtitulado e Audiodescripción (CESyA). Por iso, investigadores desta institución, xestionada pola Universidade Carlos III de Madrid (UC3M), desenvolveron Blappy, unha aplicación gratuíta para smartphones que permite a comunicación por chat entre dúas persoas con diversidade funcional.

Blappy, é unha aplicación que se pode baixar libremente en Android, que mediante conexión bluetooth entre dous dispositivos móbiles permite conversar ben textualmente, ben por mensaxes. O seu creador, Adrián Baeza, definiuna como “unha ferramenta que permite o diálogo cando os interlocutores non comparten a mesma canle de comunicación, xa sexa por diversidade idiomática ou por diversidade funcional”. Para iso converte mensaxes de voz en texto e viceversa.

Ademais, tamén ofrece a posibilidade de incluír imaxes con alto contraste, facer zoom na pantalla e é compatible co servizo de accesibilidade TalkBack, deseñada por Google para discapacitados visuais.

Personaliza as túas Comunicacións

• O modo de vista normal (con tons azuis) ou no alto contraste (branco, amarelo e negro).
• Configuracións de axustes do chat como o tamaño da fonte, o modo de notificacións, o fondo de pantalla elixido…
• Variables que se gardan se é a primeira vez que se executa a app.
• Modo de inicio da aplicación co tutorial ou sen el.
• Incorporación do botón “Home” na barra superior de navegación en todas as pantallas de axustes e da sección axuda para volver ao menú principal e facilitar a navegación.
• Engadido ao menú superior, a opción de borrar a conversación.
• Selección continúa do foco na caixa de texto para o envío de mensaxes e apertura automática do teclado.
• Borrar conversacións individualmente desde o propio chat ou desde a sección de conversacións gardadas, ou na pantalla principal mediante pulsación longa.

• A robótica social achega un compoñente emocional esencial en labores asistenciais e, nalgúns casos, consegue empatizar mellor que os humanos

O temor a que as máquinas nos substitúan nos nosos traballos xerou certa aversión cara á robótica. Unha coñecida teoría neste campo sostén que, canto máis se parece a nós un androide, maior é o noso rexeitamento cara a el. Con todo, moitas persoas con necesidades especiais atopan nalgúns robots ao amigo que non poden ver noutros humanos.

Paro

Paro non é unha foca calquera. Non é fácil atopala en Groenlandia, de onde procede a súa especie, e sería bastante estraño vela nun zoo. O seu hábitat natural é o colo de persoas maiores con necesidades especiais, fundamentalmente con demencia e alzheimer, aínda que tamén pode atoparse entre os brazos de mozos con autismo.

A foca robótica máis famosa do mundo, que apareceu en series como Os Simpson e Master of None, naceu hai 15 anos no Instituto Nacional de Ciencia e Tecnoloxía Industrial Avanzada de Xapón como unha ferramenta terapéutica non farmacolóxica —así a recoñeceu a Axencia Estadounidense do Medicamento— que reduce a tensión e a ansiedade, activa a comunicación, favorece a autonomía e aumenta a autoestima.

“O seu tacto suave convida a acariñala e o seu peso, de dous quilos e medio, lembra ao dun bebé, o que evoca emocións positivas a pacientes que foron nais”, explica Rocío Alonso-Redondo, directora de comunicación de Adele Robots, a empresa que comercializa Paro en España baixo o nome de Nuka. “Con todo, evitouse caer no seu deseño nunha imaxe infantil, xa que o seu uso está pensado para persoas adultas, aínda que teñan deterioración cognitiva”.

O robot segue coa mirada a quen lle fala por medio do sistema de intelixencia artificial que leva incorporado, detecta o tacto de quen lle acariña grazas aos sensores nos seus bigotes e barriga e interpreta se lle están tratando con agarimo. “Elixiuse un bebé foca porque non temos ningunha idea preconcibida sobre o comportamento deste animal, o que implica que o paciente non vai presupoñer as súas reaccións”, engade Alonso-Redondo.

A súa aparencia e a experiencia derivada do seu uso é o resultado do traballo conxunto de profesionais que exceden o campo da enxeñería. No seu desenvolvemento, participou un equipo multidisciplinar de artistas plásticos, pedagogos, psicólogos, profesores e expertos en comunicación.

Robot NAVE

Os investigadores do CSIC Manuel del León e Luis Miguel Martínez consideran que os autistas teñen menos dificultades para interactuar cos androides porque estes presentan patróns de comportamento sinxelos e facilmente identificables que lles achegan seguridade.

A compañía francesa Aldebaran descubriu este potencial oculto nos seus deseños con Nave. Trátase dun robot humanoide de 58 centímetros provisto de sensores táctiles, capaz de recoñecer voces, obxectos e caras e de interactuar con humanos mediante un sistema de intelixencia artificial.

Na súa caseta nunha feira científica, unha nai confesou á empresa que nunca vira á súa filla autista de dous anos responder ante un estímulo como o facía con aqueles androides. Desde entón, impulsaron o seu uso como ferramenta terapéutica en colexios e institutos.

Stephanie Shirley, fundadora de Priors Court, unha escola para nenos con autismo severo pioneira neste tipo de terapia, recoñeceu nunha entrevista á BBC que non todos respondían ao robot, pero os que o facían, relacionábanse con el de maneira sorprendente. “Vin como un alumno despedíase do robot cun bico; e falamos dun neno que normalmente non quere bicar nin á súa nai", dixo.

Leka

Leka é un robot esférico deseñado para nenos con necesidades especiais. Os seus sensores permítenlle entender os estímulos que recibe e responder con luces e cores para que os mozos poidan participar dos xogos que lles propón mentres avalía os seus progresos. A súa pantalla emite dous grandes ollos e unha boca cos que expresa emocións que o neno poida comprender. A súa forma permítelle desprazarse por calquera estancia sen problemas.

Para facilitar a dinámica de xogo, Leka está vinculado a unha tablet, que tamén serve como control remoto. “Queremos que sexa o can guía de nenos autistas; coleccionar os datos que recollan os nosos robots e ofrecelos a pais, investigadores e terapeutas”, explica o responsable desta iniciativa, Ladislas de Toldi, nun vídeo promocional. “Podemos axudar a descubrir patróns que outras ferramentas de investigación non son capaces de recoller”.

De Toldi asegura que os xoguetes destinados a mellorar o desenvolvemento cognitivo non destacan por ser baratos e considera que o prezo polo que pensa comercializar o seu robot —algo menos de 700 euros— é razoable para que unha familia poida adquirilo e non teña que depender dun centro especializado en terapia infantil.

Tico

A empresa que comercializa Nuka, Adele Robots, desenvolve desde 2011 Tico, un androide social que favorece o diagnóstico de trastornos na linguaxe, déficit de atención e hiperactividade. Mediante unha serie de probas e cuestionarios que realiza grazas ao seu sistema de intelixencia artificial, Tico crea un vínculo afectivo que axuda a enriquecer as habilidades motoras, sensoriais e sociais de nenos con problemas.

O seu aspecto amigable (a súa cara componse exclusivamente de dous grandes ollos) convérteo nun robot polivalente: participa en campañas publicitarias e no ámbito educativo indistintamente. “O seu deseño pode lembrar a Johnny 5 da película Curtocircuíto, ou a Wall-E, segundo a que xeración pertenzas”, explica Alonso-Redondo. “Esta familiarización non é casual; está pensado para que se empatice con el con máis facilidade”.

• O presidente de Galicia proba OrCam MyEye®, unha cámara intelixente que permite ler e recoñecer obxectos a invidentes
• O presidente da Xunta, que encabeza unha delegación que pretende atraer a investidores tecnolóxicos a Galicia, visita a sede de OrCam en Xerusalén
• OrCam MyEye® é unha cámara lixeira que “aprende” mediante algoritmos e intelixencia artificial, permitindo a persoas con discapacidade visual escoitar o que non poden ver
• Núñez Feijoo destaca a capacidade deste “impresionante” dispositivo de mellorar a autonomía e independencia das persoas cegas

• O programa no que participaron 150 persoas con discapacidade tiña como obxectivo potenciar o uso das novas tecnoloxías durante a procura de emprego

Un total de 104 persoas con discapacidade conseguen inserirse laboralmente tras participar no programa de inserción ‘Participa coa dis-Capacidade', un proxecto co que se pretendeu potenciar o uso das TICS para a inserción sociolaboral.

Este programa desenvolveuse durante o ano 2017 e finalizou en decembro cuns resultados que superaron todas as expectativas marcadas pola área de emprego de COGAMI e da Fundación Vodafone España, con respecto ao número de insercións. Ambas as entidades tiñan como obxectivo alcanzar un 49% de ocupación laboral das 150 persoas participantes no programa. O resultado final foi superado, xa que o 69% das persoas participantes están a traballar agora: 22 na Coruña, 11 en Ferrol, 9 en Lugo, 12 en Ourense, 10 en Pontevedra, 18 en Santiago e 22 en Vigo.

Todas as persoas seleccionadas para formar parte en ‘Participa coa dis-Capacidade', compartían perfís similares: todas tiñan discapacidade ou incapacidade laboral recoñecida para o desenvolvemento da súa profesión habitual, carecían dun contrato laboral durante os seis meses anteriores ao programa e todas contaban con maiores dificultades de inserción por vivir no rural, por ter formación básica e por ser muller (por iso é polo que a metade de participantes deste programa sexan mulleres). Segundo o lugar de orixe, 24 dos participantes procedían da Coruña, outras 24 de Santiago Compostela, 18 de Ferrol, 18 de Lugo, 19 de Ourense, 22 de Pontevedra e 25 estaban en Vigo.

Sete orientadores laborais, situados nas oficinas que COGAMI ten abertas nas principais cidades galegas, son os que se encargaron de valorar e avaliar as capacidades de cada unha das persoas participantes no programa e a súa motivación. Tras as entrevistas personalizadas, trazaron un itinerario o máis axustado posible aos intereses e posibilidades de cada unha das persoas.

‘Participa coa dis-Capacidade', ademais de asesoramento, tamén ofreceu información, formación e capacitación en TICS baseado en soportes, equipamentos, tecnoloxías e software adaptados, co propósito de facilitar a súa comprensión e poder darlles uso para a busca de emprego e, finalmente, poder acceder ao comprado laboral.

Tras analizar as necesidades máis demandadas polas persoas participantes, impartiron 8 cursos sobre competencias informáticas nos que participaron 65 persoas e desenvolveron 7 talleres sobre redes sociais que contaron coa asistencia de 70 persoas. Tamén se realizaron 15 círculos de emprego para compartir experiencias e impartiuse formación sobre as ferramentas ou apps que se poden descargar nun Smartphone e que facilitan a busca de emprego.

Outra das xestións realizadas, foi a posibilidade de realizar prácticas en empresas ás que asistiron 35 persoas e asesoraron na elaboración dun curriculum 2.0 ou audiovisual desde a preparación do guión ata a presentación da súa gravación.

Un total de 83 mulleres con discapacidade de Galicia desafían as construcións sociais que impiden a súa autonomía social e económica a través do “Programa de Empoderamiento e Activación para o Emprego” executado por COGAMI.

Esta iniciativa desenvolveuse a nivel estatal grazas ao convenio establecido entre a Obra Social ”La Caixa” e a Confederación Española de Persoas con Discapacidade Física e Orgánica (COCEMFE).

“Gustaríame que este programa continuase para outras mulleres que o necesitan. Para min supuxo unha oportunidade laboral. Despois de estar durante 5 anos sen traballar, sen expectativas de atopar traballo, con inicios de depresión porque cría que a culpa de todo o malo era miña, entrei a formar parte deste programa cando mo comunicaron desde COGAMI. Aos dous meses, roldando xa os 50 anos, chámanme dunha empresa para traballar como administrativa. Formar parte deste programa serviume para rexurdir, para valorarme, para crer en min e, por favor, que non desapareza” asegura Salomé Fernández, participante no Programa en 2017 en Galicia.

O emponderamento é a capacidade dunha persoa para deixar de ser “obxecto doutras” e converterse na “persoa protagonista da súa propia historia”. Ao facilitar paso da dependencia á independencia, están a favorecerse capacidades como a toma de decisións, o acceso á información e recursos, asertividade, adoptar un rol activo na resolución de conflitos, a mellora da autoimaxe, etc.

O Programa conta cunha metodoloxía de intervención individual e grupal, centrado nas preferencias das mulleres con discapacidade participantes, que permite facer un seguimento personalizado e adecuado ás súas necesidades.

Desta forma, en Galicia realizáronse con 82 mulleres con discapacidade itinerarios personalizados de inserción social e laboral e seguimento a nivel individual; 38 mulleres participaron en sesións grupales de empoderamiento e 48 foron beneficiarias de sesións grupales de habilidades prelaborales e alfabetización tecnolóxica. Así mesmo e como resultado da súa participación no programa, 29 mulleres con discapacidade atoparon emprego ao longo do ano.

O traballo coordinado con Incorpora, o programa de inserción laboral da Obra Social ”La Caixa”, no que tamén colabora COCEMFE, facilitou a orientación laboral e intermediación para o emprego ás beneficiarias do programa en procura activa de emprego.

A secretaria de Muller e Igualdade de COCEMFE, Marta Valencia, destaca que “o crecente interese de organismos públicos e privados nesta problemática, permitiunos participar en diferentes xornadas e actividades de formación e sensibilización dirixidas a profesionais e a poboación en xeral”. Neste sentido, en Galicia leváronse a cabo cinco acciones de formación e/ou sensibilización en materia xénero e discapacidade enfocadas na centralidade do traballo como perspectiva fundamental para o emponderamento e independencia da muller con discapacidade.

Imaxinádesvos poder experimentar o que sente unha persoa con discapacidade física ou mental? Ultimamente vimos falando da tecnoloxía como ferramenta de apoio que melloran a vida das persoas con discapacidade. Non tan afastado deste feito, o mergullador Dhruv Jain cre que coa realidade virtual ofrece experiencias únicas para empatizar coa discapacidade. 

En que consiste o método de Jain?

Jain, estudante de posgrao en Li quere levarte ao fondo do mar para que poidas entender a súa vida un pouco mellor. É un mergullador ávido e estudante de posgrao en Living Mobile de MIT, tras a súa formación Jain creou Amphibian, un simulador de realidade virtual que mergulla aos usuarios en case todos os aspectos dunha inmersión de mergullo real, excepto a auga.

AMPHIBIAN

Amphibian é un dos proxectos innovadores de Jain baseado no mergullo SCUBA que permite explorar a magnífica diversidade oceánica de fermosos corais, peixes rechamantes e misteriosos restos de naufraxios. Con todo, só un pequeno número de persoas pode experimentar estas marabillas, xa que o mergullo é custoso, desafiante mental e fisicamente, necesita un gran investimento de tempo e require acceso a grandes masas de auga.

Propoñen un sistema de realidade virtual, Amphibian que proporciona unha inmersiva experiencia de mergullo SCUBA a través dun conveniente simulador terrestre. Os usuarios déitanse sobre o seu torso nunha plataforma de movemento cos seus brazos e pernas estendidos colocados nun arnés suspendido. Os usuarios reciben retroalimentación visual e auditiva a través da pantalla montada na cabeza Oculus Rift e un par de auriculares. Adicionalmente, simulan cambios de flotabilidade, arrastre e temperatura a través de varios sensores

Como xurdiu a inspiración de Amphibian?

Jain comezou a mergullar despois de ir ao MIT e descubriu que estar en ambientes submarinos onde o son está silenciado proporcionaba unha experiencia tranquila, case meditativa, similar á que sente cando apaga as súas audífonos. “Se pecho o meu audífono, síntome liberado”, di. “Quería que a xente sentise a privación sensorial que sinto cando pecho os ollos”. Grazas á realidade virtual as persoas que non padecen ningunha discapacidade poderían sentir na súa propia pel como é a vida dunha persoas con perda auditiva, á vez que se aventuran nunha experiencia única.

A tecnoloxía para todos permite que o acceso a calquera dispositivo sexa accesible para calquera persoa, pero tamén desde a tecnoloxía podemos educar en discapacidade.

• Un equipo da UMA lidera xunto a outras universidades europeas este proxecto Erasmus para móbil e tablet

Mellorar a comunicación entre as persoas con discapacidade intelectual severa e a súa contorna para partir do desenvolvemento de recursos e ferramentas TIC é o obxectivo do proxecto de investigación EC+, un consorcio europeo que lidera a UMA, xunto coas Universidades de Gante (Bélxica) e Klagenfurt (Austria) e o Instituto médico especializado en enfermidades raras Parc Taulí.

Trátase dunha iniciativa Erasmus Plus duns tres anos de duración, que conclúe o próximo mes de xuño, cun financiamento de 112.000 euros, e que, entre as súas moitas accións postas en marcha, destaca a creación dunha app gratuíta para teléfonos móbiles e tablets, baseada nun sistema de comunicación aumentativa, que xa foi traducida en cinco idiomas: español, inglés, alemán, neerlandés e catalán.

«Esta aplicación ademais de persoas con necesidades especiais, tamén se dirixe a aquelas que se encargan dos seus intercambios comunicativos, por exemplo, pais, profesores ou terapeutas», detallaron as profesoras Encarnación Postigo e Marina Calleja, de Tradución e Interpretación e Psicoloxía, respectivamente.

Engadiron que formar a profesionais que traballan con estes colectivos en ámbitos tan diversos como o sanitario, o educativo, o da interpretación ou, mesmo, o legal é outro dos fins de EC+.

A realidade virtual mellora o tratamento dos pacientes con Trastorno por Déficit de Atención e Hiperactividade (TDAH) segundo os primeiros resultados dun ensaio clínico que leva a cabo nos hospitais Sant Joan de Déu e Vall d' Hebron, ambos en Barcelona, co apoio de Vodafone e Psious.

Segundo informaron este luns ambos os centros hospitalarios, este proxecto nace co obxectivo de dotar aos profesionais de novas e mellores ferramentas para facilitar o uso da realidade virtual nos hospitais onde se tratan certos trastornos mentais para mellorar a eficiencia dos tratamentos.

Esta técnica só precisa dunhas lentes de realidade virtual, unha aplicación para móbil e unha plataforma web. Con todo iso realízase o tratamento de trastornos de ansiedade mediante exposición gradual por parte de terapeutas cognitivo-conductuales. O paciente está inmerso nunha contorna de realidade virtual, mentres o terapeuta controla a súa experiencia desde a plataforma web para adaptala ás súas necesidades e o seu trastorno.

Vodafone achega nesta tecnoloxía unha conectividade de alta seguridade a través das súas redes de última xeración, que garante a privacidade dos tratamentos e o éxito das conexións no momento da súa aplicación co paciente. Ademais, a operadora prové das lentes de realidade virtual utilizadas nas terapias.

Desde hai un ano, o departamento de Psiquiatría do Hospital Vall d'Hebron dirixido polo doutor Ramos-Quiroga, experto no tratamento do TDAH en adultos, realiza este tratamento, que consiste en determinadas sesións de Mindfulness aplicado con realidade virtual, de maneira inmersiva. Ademais, estes pacientes poden facer parte do tratamento desde casa reducindo así o número de visitas que deben facer ao hospital.

• A tecnoloxía pode axudar en moitos ámbitos a persoas con discapacidade e a persoas maiores, tanto no seu fogar ou no lecer, como na súa integración no mercado laboral
• Así o considera tamén a patronal CEOE, pero a pregunta é cando chegará esta mensaxe ás empresas

Así o subliñou unha das grandes figuras do sector tecnolóxico e das telecomunicacións dos últimos anos, o presidente da Comisión de Sociedade Dixital da CEOE e ex conselleiro delegado de Telefónica, Julio Linares, nun almorzo organizado pola Fundación ONCE.

Neste acto, Linares subliñou a necesidade de “sensibilizar” ás empresas sobre os beneficios que as novas tecnoloxías poden ofrecer para mellorar a inclusión laboral das persoas con discapacidade.

Estamos de acordo. O problema é que esta mensaxe debe chegar ás empresas, que son as que, en moitos casos, seguen mantendo as barreiras que dificultan a integración das persoas con discapacidade no mercado de traballo.

O propio Linares admitiuno así, ao aseverar que estas persoas aínda se enfrontan a día de hoxe a “certas” barreiras de accesibilidade.

Estas barreiras varían en función do tipo de discapacidade e o tipo de emprego, pero existen e en moitos casos a tecnoloxía ofrece solucións a elas, pero falta a vontade do empresario de querer superalas.

Somos conscientes dos riscos destas xeneralizacións, xa que existen empresas que si apostan pola integración laboral das persoas con discapacidade, pero, desgraciadamente, seguen sendo minoría.