Camiñar pola rúa, parar un taxi, subir a un autobús ou facer un transbordo de trens son accións que forman parte da cotidianidade da maioría, pero, imaxínase necesitar un billete sen saber onde compralo, en que estación baixarse ou, simplemente, onde está a plataforma?

Ana Llauredó ten un pequeno resto de visión e necesita utilizar o móbil para desprazarse soa por Madrid. Usa os comandos de voz do seu dispositivo e un ampliador de pantalla. "A aplicación que máis manexo é EMT (Empresa Municipal de Transportes de Madrid) para consultar sobre todo o código do meu autobús", asegura Llauredó. Desta maneira sabe cantos minutos quedan para que chegue. A moza de 25 anos é a Responsable de Unidade de Braille da ONCE e desprázase a diario ás oficinas do Paseo do Prado de Madrid desde Moratalaz.

Android ten instalado Talkback e Apple a app Voice Over. Son lectores de pantalla que transmiten as mensaxes con voz. "É moi útil para desprazarse por calquera parte, por exemplo no suburbano escoitas: diríxete á cola ou á cabeza do metro e así sabes a saída", explica Llauredó.

Javier Álvaro carece totalmente de visión e vive en Albacete coa súa cadela guía. Apenas usa aplicacións para a mobilidade porque vive a 15 minutos do seu traballo. "Ademais vou andando a todas partes", afirma. Ten 27 anos e é o director da ONCE en Albacete. Para calquera desprazamento en pequenas e grandes cidades existen aplicacións móbil moi útiles que a maioría de discapacitados visuais sen can guía usan a diario.

Moovit

Saber a que hora vai pasar o próximo autobús, tren, metro ou ferry na parada desexada, recibir un aviso de cando hai que apearse do vehículo e elixir o mellor roteiro cara ao destino son as funcións principais de Moovit. "A maioría de persoas sen visión que coñezo en Madrid utilizan esta aplicación xunto á da EMT", sinala Llauredó.

Moovit está dispoñible en 2.700 cidades de 86 países de todo o mundo. Os pasaxeiros acceden aos horarios de metro, de trens actualizados, aos mapas de metro lixeiro e de toda a rede de transporte e ás chegadas das diferentes liñas a tempo real. Sitúa as paradas de autobús e estacións de tren e metro próximas, viaxa cunha guía de navegación en vivo e recibe alertas de cando baixar para garantir unha viaxe sen incidencias nin atrasos. Ademais, traballa cos operadores principais de bicicletas públicas.

Este asistente persoal permite que os usuarios utilicen o transporte como un habitante local: gardar localizacións e liñas que se usan con frecuencia en favoritos e instalar alertas. En España, Moovit está dispoñible en máis de 50 cidades. A app, dispoñible en Android e Apple pódese descargar en 44 idiomas.

App&Town é unha aplicación parecida a Moovit e desenvolvida pola Universidade Autónoma de Barcelona. O programa mostra o  transporte público para calquera usuario. Con todo, engade unha función que moitas outras apps non inclúen; unha guía enfocada nos invidentes.

Navilens

Adif puxo en marcha na estación madrileña de Porta de Atocha unha experiencia piloto para que os discapacitados visuais poidan chegar á porta de embarque sen necesidade de axuda externa (mediante unha locución) a través dunha aplicación no móbil.

O proxecto, desenvolvido pola Universidade de Alacante e a empresa Neosistec en colaboración coa ONCE, está destinado a facilitar a accesibilidade ás persoas invidentes e a información ao público en xeral. O sistema atópase en fase de probas e utiliza un sistema de sinalética dixital, que permite aos discapacitados visuais o acceso (de forma independente) ás salas de embarque desde a mesma entrada da estación.

Os usuarios poderán capturar os sinais e información recollida nos marcadores mediante lixeiros movementos do seu teléfono móbil. Desta maneira, obteñen a localización exacta onde se atopan e as áreas e servizos máis próximos de forma locutada e autodescritiva.

O novo dispositivo entrou en funcionamento este mes, co comezo do período de máxima afluencia de viaxeiros á estación. Adif quere avaliar a pleno rendemento a utilidade do sistema e posibilitar o feedback cos usuarios. A app pódese descargar en Android (App Navilens) e Apple (App Navilens GO).

O sistema braile para os desprazamentos

Unha das creacións máis útiles para os invidentes é o sistema de lectura braille e a app máis utilizada é Google Brailleback. Simplemente hai que conectar unha pantalla braille a través de bluetooth e utilizala xunto ao lector Talkback que ofrece un servizo combinado de voz e braille.

Tamén é moi conveniente Braille Titor, unha aplicación para aprender este sistema de lectura de forma sinxela. Só tecleando Braille na pantalla do teléfono, é posible descargar un tradutor de texto estándar á linguaxe Braille.

Eye-D é unha aplicación que detecta a posición do usuario e axuda a navegar de maneira máis cómoda e segura. Detecta que obxecto temos preto ou onde estamos. Esta app de segue en desenvolvemento e actualización continua.

Tecnoloxía de inclusión

Ler na fonte orixinal da noticia

Un equipo da UC3M conseguiu que TEO, un robot humanoide de uso doméstico desenvolvido no seo do Robotics Lab da UC3M, se exprese en lingua de signos. 

Segundo os autores, para que un robot poida "aprender" este tipo de linguaxe resulta necesario combinar distintas áreas da enxeñería, como a intelixencia artificial, as redes neurais e a visión artificial, ademais dunhas mans robóticas subactuadas.

"Unha das principais novidades desta investigación é que xuntamos dúas grandes partes da robótica: os sistemas complexos -como as mans robóticas- e a interacción e comunicación social", explica un dos investigadores, Juan Víctores.

No marco desta investigación, o primeiro que fixeron estes científicos é indicar, a través dunha simulación, a posición concreta de cada falanxe para representar determinados signos da lingua de signos española. Posteriormente, trataron de representar esta posición mediante a man robótica, tentando que os movementos fosen similares aos que podería realizar unha man humana.

Redes neurais

"O obxectivo é que queden parecidos e, sobre todo, naturais. Para iso, próbanse varios tipos de redes neurais co fin de que modelen esta adaptación e, así, elixir aquela que logre facer os xestos de forma comprensible para as persoas que se comunican coa lingua de signos", explican os investigadores. 

Por último, validaron o funcionamento do sistema interactuando con potenciais usuarios finais. "As persoas xordas que estiveron en contacto co robot mostraron un 80 % de satisfacción, co cal a resposta foi moi positiva", indica Jennifer J. Gago, outra das autoras.

De momento, TEO xa manexa o alfabeto dactilolóxico, que é o abecedario da lingua de signos, ademais dun vocabulario moi básico que ten que ver cos labores do fogar, explica esta investigadora. Un dos retos aos que se enfrontan agora para seguir desenvolvendo este sistema é "a elaboración de xestos máis complexos, con frases completas", indica Bartek Lukawski, outro dos integrantes do equipo. 

O obxectivo máis amplo é que este tipo de robots poidan converterse en asistentes do fogar, que poidan axudar a pasar o ferro (TEO tamén o fai), a dobrar a roupa, servir a comida e interactuar cos usuarios en ambientes domésticos.

Ademais, "estas mans robóticas poderíanse implementar noutros humanoides e poderían ser usadas noutros ambientes e circunstancias", sinala  Gago. "O realmente importante é orientar todas as tecnoloxías, todos estes desenvolvementos que facemos, ao redor da inclusión de todos os membros da sociedade", recalca Víctores.

A Consellería de Educación, Universidade e Formación Profesional, vén de publicar no portal educativo a convocatoria para incorporar o vindeiro curso 2019/20 até 25 novos centros docentes públicos ao programa de innovación educativa Introdución á robótica educativa en primaria, co fin de que o alumnado poida iniciarse na experiencia de programación básica, robótica e construción. No caso dos centros docentes que participaron neste programa durante o curso 2018/19 a súa pertenza ao programa prorrogarase de xeito automático para o vindeiro curso.

O programa vai dirixido ao alumnado dos cursos 4º, 5º ou 6º de educación primaria, polo que poderán presentar solicitudes os centros que impartan estes cursos. Cada centro educativo ao que vai destinado esta convocatoria, dentro da súa autonomía, pode integrar a robótica de diversas maneiras: mediante unha materia de libre configuración de centro no marco da normativa vixente, dentro das materias de forma transversal, a través de programas de innovación educativa desta consellería ou obradoiros que se desenvolvan fóra do horario lectivo. 

Cada centro docente de nova incorporación seleccionado para desenvolver o programa recibirá unha dotación de material relacionada coa robótica educativa para poder levar a cabo o proxecto, que estará formada por 6 robots de uso educativo, adecuados ás idades do alumnado, 6 kits de construción que permitan a realización dun mínimo de 5 proxectos diferentes, un manual de uso e unha guía didáctica. O programa Introdución á robótica educativa en primaria enmárcase na estratexia Edudixital 2020. No curso 2018/19 participaron nesta iniciativa un total de 159 colexios públicos, todos eles dotados con kits de robots para o seu uso na aula.

Elli-Q é un robot desenvolvido para acompañar a persoas maiores no seu fogar e axudarlos tanto na súa autonomía, como na súa comunicación cos seus seres queridos, o seu tempo de lecer e para manterse activos.

Trátase dun pequeno robot e unha pantalla coa que as persoas maiores interactúan con total naturalidade, grazas á aplicación da tecnoloxía de intelixencia artificial, e que se converte no centro de comunicación e entretemento no fogar.

A través de Elli-Q os usuarios reciben e mandan mensaxes dos seus familiares e amigos, escoitan música, entretéñense ou piden axuda en caso dunha emerxencia.

O robot aínda non está dispoñible comercialmente, pero xa se poden facer reservas a un prezo de 1.500 dólares. E si, falamos de dólares porque, de momento, a opción de facer unha reserva só está dispoñible en Estados Unidos.

Este robot é unha mostra clara do avance nunha das liñas máis interesantes que ofrece a intelixencia artificial tanto para persoas maiores como para persoas con discapacidade, que é a de facilitar a súa comunicación co mundo que os rodea e axudalos na súa autonomía.

Eses dous alicerces do futuro avance da tecnoloxía concéntranse en Elli-Q dunha maneira moi amigable en forma dun entrañable robot que se converte nun compañeiro máis do usuario.

Neste tipo de casos sempre hai dous factores que provocan certas reticencias nos usuarios, que son a seguridade e a privacidade da información que solicita esta tecnoloxía.

Neste caso, os creadores de Elli-Q aseguran que incorporaron sistemas de seguridade punteiros no sector para garantir a seguridade dos datos, e comprométense a nunca vender os datos e a información que o dispositivo almacena e que utiliza para mellorar a experiencia do usuario aprendendo dos seus gustos e preferencias.