Cada vez hai máis dispositivos e aplicacións que facilitan a vida a persoas con discapacidade, un colectivo que en España suma máis de tres millóns de persoas.

O móbil de Sergio Fernández é unha Honor 6X. Tamén ten ordenador e colle o portátil ocasionalmente, cando vai de vacacións. Desde fai tres anos ten conta en Twitter (@sermerengue), onde fala da súa afección polo Real Madrid. Sergio Fernández, que se define como un apaixonado da tecnoloxía, non utilizou un smartphone ata fai catro anos. "Un baratiño", di, pois cría que non ía poder usalo.

"Debido a unha hipoxia [falta de osíxeno] teño unha parálise cerebral cun 77% de afectación que me impide, entre outras cousas, camiñar. Aos meus 39 anos teño claro que a tecnoloxía facilítame a vida. Sen moverme son capaz de acceder a moitas cousas e estar en contacto con moitísima xente", comenta Sergio mediante audios de WhatsApp nos que vai contestando as preguntas.

A parálise que sofre non lle permite escribir no teclado do smartphone con facilidade nin ver a pantalla sen aumento. Accións que realizamos de forma cotiá convértense nun problema contra o que loitar cada vez que unha aplicación se actualiza ou sae unha nova versión dun programa.

"Coa nova actualización de Twitter tiven problemas para ampliar o tamaño da letra e tamén me ocorreu con Windows 10. Pediría ás tecnolóxicas a posibilidade de facelo todo máis personalizable. Que o tamaño e a cor das letras puidésese cambiar para poñelos a corpos grandes. O favor que nos fan a moitos é inexplicable", suxire Sergio.

A pesar das súas peticións, Sergio adoita dar coas súas propias solucións ante os problemas que atopa coa tecnoloxía . "Para Twitter descargueime unha versión anterior e, ante a imposibilidade de utilizar ben o teléfono pola falta de mobilidade, descargueime un launcher co que o manexo mellor. Non son ningún experto en tecnoloxía, pero gústame moito porque grazas a ela podo falar de igual a igual a outras persoas que non saben que teño ningunha discapacidade e podo facer as cousas igual ou moi parecidas a elas".

Sergio lanza dúas peticións concretas ás compañías tecnolóxicas. Por unha banda, que os computadores fosen máis personalizables, e por outra, que nos teléfonos móbiles puidésese xa facer todo mediante a voz.

Tecnoloxía para mellorar

A Fundación Adecco realiza desde fai seis anos un estudo sobre tecnoloxía e discapacidade xunto con Keysight baseado nunha enquisa realizada a 300 persoas con discapacidades físicas, sensoriais, intelectuais e psíquicas residentes en España. Segundo os resultados do informe do 2017, un 84% declara que a súa calidade de vida global mellorou grazas ás novas tecnoloxías. Ademais, un 60% das persoas con discapacidade son usuarios de aplicacións específicas, sendo os que máis as empregan quen ten discapacidade visual (77%), seguidos dos que teñen discapacidade auditiva (73%), física (65%) e intelectual (50%). As máis usadas son Siri, Google Talk Back, VoiceOver, SVisual ou Disabled Park.

Pero non todo é positivo. O mesmo informe alerta de que un 63% destes usuarios atopa barreiras para usalas. Concretamente, un 35% destaca que o custo é moi elevado e un 13% afirma que, aínda que dispón de poder adquisitivo, carece dos coñecementos necesarios para usalas, mentres un 15% manifesta outro tipo de barreiras.

Xigantes accesibles

Os grandes fabricantes de tecnoloxía mostran a súa preocupación pola inclusión das persoas con discapacidade e contan con proxectos e tecnoloxías adaptadas.

Apple presume de ser unha das empresas máis involucradas en canto accesibilidade. Con motivo do pasado Día Mundial para a Concienciación sobre Accesibilidade (GAAD), o 18 de maio, a compañía dirixida por Tim Cook presentou 7 vídeos baixo o lema Deseñado para todos nos que se describe como a tecnoloxía pode facilitar a vida a persoas con diferentes tipos de discapacidades. Por exemplo, unha moza que non pode falar coa súa voz natural por mor dun trastorno encefálico chamado esquizencefalia, que afecta tanto ao control motriz como á fala, utiliza TouchChat no seu iPad para falar cos seus amigos: ou unha muller con espiña bífida emprega o modo cadeira de rodas no seu Apple Watch para monitorar o seu ritmo cardíaco e facer un seguimento da súa actividade.

Estas accións son posibles grazas a funcións e aplicacións específicas nos produtos de Apple, como o modo Ler en pantalla, para que o teléfono dite todo o que aparece nela, a compatibilidade do iPhone cos audífonos ou a función control por botón, para facilitar o manexo dos dispositivos para persoas con problemas de motricidade. "Non hai outra empresa parecida en canto á creación de tecnoloxías para que os produtos sexan realmente accesibles para persoas con moi diversos tipos de discapacidade", aseguran desde a compañía.

Huawei España colabora coa Fundación Vodafone e a Fundación Gil Gayarre nun proxecto educativo orientado a promover a integración social de colectivos con discapacidades físicas ou psíquicas no que achega máis de 20 tabletas, así como a formación técnica necesaria para o uso dos dispositivos, explica Álvaro Galán, Product Márketing Manager de Huawei Consumer Business Group. "Ademais, hai outras funcións como o servizo de axuda TalkBack nos teléfonos, que describe o contido que se pulsa ou se selecciona", engade Galán.

Pola súa banda, en Samsung, presumen de que o Galaxy S7 Edge foi o último dos seus smartphones recoñecido polo portal Amóvil -iniciativa liderada pola Fundación ONCE- como un dispositivo accesible. A compañía destaca que presta todos os seus terminais a Amóvil, que analiza a súa accesibilidade en base á discapacidade visual, auditiva ou motriz.

En Microsoft, "ademais de velar pola accesibilidade no noso produtos e servizos, son destacables algúns proxectos. Un exemplo é Seeing AI, que inclúe diferentes capacidades como o recoñecemento facial a través da cámara do teléfono ou o recoñecemento de textos, por exemplo, nun restaurante. Tamén xunto coa ONCE e Ilunion estamos a traballar no proxecto Cities Unlocked para facer as cidades máis accesibles e outro exemplo é Project Emma, para pacientes con Parkinson. A clave do proxecto é unha pulseira intelixente que axuda aos pacientes de Parkinson a escribir de novo", explica Carlos da Igrexa, director de Desenvolvemento Corporativo de Microsoft Ibérica.

As telecos implícanse

Vodafone é outra das compañías máis activas en canto a que a tecnoloxía estea ao alcance de todos. Baixo o lema Conectados pola accesibilidade, a operadora creou unha comunidade impulsada pola súa fundación para favorecer a inclusión das persoas con discapacidade na transformación dixital.

A comunidade acolle a máis de 100 entidades de toda España e xa ten proxectos en marcha, como a plataforma aMiAlcance, deseñada para eliminar as barreiras que expoñen os dispositivos táctiles ante unha discapacidade motora e/ou cognitiva. Ademais, en 2017 ten en marcha 17 proxectos centrados no uso da tecnoloxía para favorecer a súa participación na sociedade dunha forma normalizada.

Pola súa banda, Telefónica tamén conta coa súa propia plataforma de axuda a persoas con discapacidade. Entre as propostas máis rechamantes destaca a lanzada hai un ano pola compañía, Movistar+ 5S, que ofrece por primeira vez nunha TV contidos cos tres sistemas de accesibilidade integrados nunha mesma aplicación: audiodescrición, subtítulos para xordos e lingua de signos, o que permite ás persoas con discapacidade sensorial gozar dos contidos de Movistar ao mesmo tempo que o resto da poboación desde o smartphone, tableta ou televisión. Actualmente ofrece máis de 1.073 contidos accesibles e existe un plan de investimento que está a permitir a tradución de 35 longametraxes e 35 capítulos de series de forma mensual.

Tampouco falta na lista Orange que, a través da súa fundación, promove diversas aplicacións e solucións tecnolóxicas para mellorar a calidade das persoas con autismo. Ademais, a través da iniciativa Áppside, a Fundación Orange impulsa as aplicacións de guiado accesibles nos museos e espazos culturais españois mediante aplicacións móbiles gratuítas.

A casa máis adaptada

Desde 2016, a Fundación ONCE percorreu España coa súa Casa Intelixente, Adaptada e Sustentable para demostrar como a tecnoloxía pode axudar ás persoas que sofren algún tipo de discapacidade. En 2016, 30.000 persoas visitaron este espazo e este ano a Fundación iniciou a súa ruta para percorrer 19 novas cidades e ensinar como funcionan as novas tecnoloxías na cociña, o baño, o salón, o dormitorio ou a entrada. Desde encimeiras que poden elevarse ou baixarse á altura de cada membro da familia ata un secador corporal para axudar no cuarto de baño. Na porta principal, non faltan os sistemas de domótica máis avanzados para garantir a seguridade no fogar.

• A aplicación KNFB Reader desenvolvida por esta empresa xunto a Sensotec, coa colaboración da Federación Nacional de Cegos de Estados Unidos (NFB), acaba de chegar a Windows 10, cunha versión que se suma ás xa dispoñibles en iOS e Android

KNFB Reader é unha aplicación capaz de recoñecer practicamente calquera texto e lerllo ao usuario con discapacidade visual ou trasladalo a unha liña braille.

A aplicación lanzouse orixinariamente para dispositivos de Apple, e posteriormente lanzou a versión de Android, que aínda ofrece unha versión de proba para que os usuarios caten o servizo antes da súa adquisición.

A estas dúas versións, que en ambos os casos están totalmente traducidas ao español, súmase agora a de Windows 10 que, aínda que si que recoñece texto en español, a súa interface de usuario aínda só está dispoñible en inglés.

O que fai esta aplicación basicamente é facer unha fotografía dun texto que o usuario teña diante e recoñecer o que di, para trasladarllo á persoa con discapacidade visual xa sexa mediante voz ou a través dunha liña de braille.

Aínda que esta é sen dúbida una das mellores aplicacións de recoñecemento e lectura de texto dispoñibles para smartphones, e conta co respaldo da NFB estadounidense, cabe subliñar que ten un custo de 110 euros.

• A compañía Soulmachines xunto á axencia nacional encargada do seguro de discapacidade en Australia, a NDIS nas súas siglas en inglés, desenvolveron un avatar que a través dun complexo sistema de intelixencia artificial facilita a comunicación con persoas con distintos tipos de discapacidade

Nun principio, este avatar, cuxo nome é Nadia, servirá para dar resposta ás principais dúbidas que as persoas con discapacidade teñan sobre o NDIS, xa sexa a través de voz, por escrito ou nun chat.

Con todo, a principal característica de Nadia é a súa capacidade para ir aprendendo, o que lle permitirá ir contestando cada vez a preguntas máis complicadas.

Por iso, os creadores deste Avatar estableceron un período de proba dun ano no que Nadia estará dispoñible en fase beta para as persoas asociadas á NDIS, co obxectivo de que vaia incorporando coñecemento para poder resolver todo tipo de dúbidas cando chegue o momento do seu lanzamento.

Un factor que os creadores de Nadia tiveron en conta á hora de deseñar o avatar é que tiña que ofrecer unha forma de comunicación clara e de fácil comprensión.

Para iso, pediron á actriz Cate Blanchett que lles axudase coas locucións, co obxectivo de que todo o que diga Nadia sexa facilmente entendible polos usuarios.

Un total de 544 estudantes con discapacidade participaron no Proxecto InclúE+D da Confederación Española de Persoas con Discapacidade Física e Orgánica (COCEMFE), desenvolvido en 191 centros educativos do país, co obxectivo de favorecer a inclusión educativa mediante a utilización das tecnoloxías da información e a comunicación.

“A educación é esencial para o futuro de calquera persoa e, por suposto, das persoas con discapacidade. Para COCEMFE é primordial que os/as nenos/as e adolescentes do noso grupo social participen en igualdade de condicións no sistema educativo, xa que á parte de ter dereito a iso, supón dispoñer de maiores posibilidades de alcanzar o máximo desenvolvemento persoal e social”, explica Anxo Queiruga, presidente da organización.

Grazas ao proxecto InclúE+D reforzáronse as accións formativas dos centros, fomentado o coñecemento das TIC e sensibilizado á comunidade educativa con accións de concienciación nas que participaron máis de 5.500 estudantes sen discapacidade. Ademais, proporcionouse información e asesoramento a 35 familiares e máis de 600 profesores; impartíronse cursos de formación dirixidos a máis de 300 educadores e contouse coa participación de 42 voluntarios. Ademais, a execución do proxecto supuxo a xeración de 21 postos de traballo directos.

Este ano como novidade, realizouse formación para o desenvolvemento de produtos de apoio empregando circuítos programables con hardware libre e adaptáronse produtos tecnolóxicos existentes para que poidan ser utilizados polos estudantes beneficiarios do proxecto. Con iso, conseguiuse a creación de pulsadores para conectalos a dispositivos electrónicos e a adaptación de xoguetes e ratos.

Segundo o presidente de COCEMFE, “a insuficiencia de recursos tecnolóxicos dispoñibles nos centros educativos e a aposta da entidade pola innovación levounos a realizar as nosas propias adaptacións, conseguindo un aforro económico do 90% neste tipo de produtos e que os estudantes poidan utilizar os xoguetes en lugar de ver como xogan os demais compañeiros”.

Así mesmo, o proxecto incluíu actividades conxuntas entre estudantes con e sen discapacidade, coas que se conseguiu un maior coñecemento entre os/as compañeiros/as, así como actividades de deporte adaptado, circuítos de accesibilidade e a realización de libros sensoriais e outros materiais didácticos.

O proxecto InclúE+D desenvolverase durante todo o ano 2017 en centros educativos de titularidade pública e privada, en centros de educación especial e en entidades membros de COCEMFE, e contou coa participación de estudantes con discapacidade dos niveis educativos de Infantil, Primaria, Secundaria e Bacharelato.

Proxectos como este desenvólvense grazas á solidariedade dos contribuíntes que cada ano marcan na súa declaración da renda a casilla de Actividades de interese xeral consideradas de interese social, xa que se executou grazas a unha subvención procedente do 0,7% do IRPF do Ministerio de Sanidade, Servizos Sociais e Igualdade.

Unha startup mallorquina dirixida a persoas con discapacidade e persoas maiores. Iso é Discubre, unha compañía que se compón de dúas partes: plataforma e app. E aquí hai que facer distinción porque cada unha funciona dunha forma distinta. A plataforma é un marketplace de produtos e servizos, é unha mestura de Amazon e Habitissimo pero cunha temática: a discapacidade.

Deste xeito, a plataforma facilita produtos novos e servizos. Pero a aplicación móbil funciona como un mercado de segunda man, unha especie de Wallapop ou Vibbo pero de produtos de discapacidade. Por tanto, na app os usuarios poden comprar, vender, intercambiar ou doar produtos de segunda man.

Aínda que a plataforma de Discubre xa ten moita experiencia ás súas costas, a app é unha idea nova. O seu lanzamento está previsto para este verán e centrarase sobre todo no ámbito nacional.

E aínda que a app como tal aínda ten moito percorrido por diante, Discubre xa mira ao futuro: a súa idea é aproveitar a interacción do usuario para outros usos relacionados coa discapacidade, como as cadeiras de rodas intelixentes, tal e como nos conta o CEO da startup, Xavier Mesalles.

• A Fundación Orange deu a coñecer os proxectos que impulsará no seu programa de apoio a iniciativas tecnolóxicas para as persoas con TEA que nesta edición dirixiranse a facilitar a aprendizaxe de linguaxes de programación e o tratamento de fobias

Por unha banda, a fundación impulsará Blue Thinking, unha proposta da Universidade Rey Juan Carlos e a Asociación Alenta para desenvolver unha aplicación accesible cognitivamente que permita á persoa con TEA aprender programación á vez que exercita e fortalece as súas funcións executivas.

A aplicación estará destinada a nenos e adolescentes entre 6 e 16 anos que teñan TEA ou non, de maneira que pode formar parte dun recurso inclusivo en escolas e institutos.

O segundo proxecto denomínase Lancelot e foi presentado pola U-TAD e pola Asociación Pauta, e propón unha solución para a intervención e tratamento de fobias en persoas con autismo combinando a realidade virtual e sensores de biofeedback.