Tuukka Ojala é un mozo finlandés desenvolvedor de software, músico, adicto á lectura e amante do bo té. Ademais é cego, e recentemente explicaba como é posible para el traballar nunha disciplina tan complexa.

Tuukka utiliza unha contorna de traballo moi especial no que hai un teclado e unha pantalla, pero non rato, e no que un lector de pantalla permítelle "ver" o que está a pasar en cada momento coas súas aplicacións abertas. Ese lector de pantalla lelle o que pasa a unha velocidade de vertixe: nada menos que 450 palabras por minuto, cando normalmente falamos a 120-150 palabras por minuto.

Usa unha voz sintetizada a 450 palabras por minuto

O desenvolvedor explicaba no seu blogue e en formato entrevista como utiliza o computador para desenvolver aplicacións web sobre todo na parte do backend. Para ese traballo fai uso de Windows 10, cun software adicional que como el di "é onde ocorre a maxia".

O programa que lle permite interactuar cos seus dispositivos para programar eses servizos é o lector de pantalla (screen reader), unha aplicación que presenta a información ben mediante unha pantalla braille separada, ou ben mediante unha voz sintetizada. Neste caso concreto esa ferramenta é NVDA, unha aplicación Open source.

Esa voz fai uso tanto do finlandés como do inglés para irlle transmitindo a Tuukka toda a información que necesita, e vai cambiando de idioma segundo a situación. O sorprendente é, como el explicaba, que mentres que normalmente unha persoa que fala en inglés faino a entre 120 e 150 palabras por minuto, este software sintetiza esa voz a 450 palabras por minuto.

Windows mellor que macOS ou Linux

Outra das curiosidades desa singular contorna de traballo é a súa elección para a plataforma de traballo, que é Windows e non macOS ou Linux. Como explicaba no seu blogue, "Windows é o sistema operativo máis accesible que hai".

Aínda que confesa que en macOS hai un equilibrio fantástico entre a usabilidade e a funcionalidade, o servizo VoiceOver que está integrado no sistema operativo non funciona nin se adapta o suficientemente ben ao seu modo de traballar.

Menciona tamén un lector de pantalla para a contorna de escritorio GNOME en Linux, pero a pesar do seu bo comportamento, tampouco se axusta do todo ao que el necesita. Iso si, explica que estivo compensando as deficiencias de Windows no terreo da liña de comandos —coa que traballa case ao 100% ao non necesitar unha contorna visual— grazas ao uso de Git Bash, que inclúe diversas utilidades e comandos GNU. Sorprendente, admirable e, desde logo, fantástico.

É curioso que a tecnoloxía se convertera nestes tempos (malos aínda para a lírica, como cantaron fai xa máis de 30 anos "Golpes Bajos") na mellor aliada da poesía. Que coa axuda da intelixencia artificial e os computadores uns ollos poidan converterse, como escribise Octavio Paz, nun “silencio que fala”. E non uns ollos calquera, se non os daqueles que ata agora estaban condenados a non poder ser escoitados. Persoas que por algunha enfermidade ou accidente non poden converter en palabras as súas ideas ou emocións, negándolles así a máis rica fonte de comunicación da que dispoñemos os humanos. Persoas como Santiago Recio, un granadino de 46 anos, que se define como “pintor autodidacta, primeiro do mundo en escribir #tuitsaojo” e que o 16 de xuño fixo a súa primeira publicación en Twitter: “Hoxe podo enviar o meu primeiro tuit. Teño tantas cousas que contarvos”. O artífice deste pequeno milagre que permite que Santiago Recio, afectado de parálise cerebral, manexe un computador coa mirada é o enxeñeiro vasco Eduardo Jáuregui, fundador da empresa Irisbond, especializada no desenvolvemento de sistemas de eye-tracking (seguimento ocular).

A tecnoloxía que permite interactuar con dispositivos dixitais a través da mirada non é nova. En 2005 a empresa sueca Tobii, unha das máis importantes do mundo neste terreo, lanzou o primeiro computador que incorporaba o seguimento ocular e desde entón distintos científicos, universidades e compañías de todo o mundo non deixaron de innovar. Neste escenario, altamente competitivo e en constante evolución, Irisbond situouse como unha das iniciativas con mellores perspectivas de futuro. Así o recoñeceu a revista Forbes, que no Mobile World Congress do pasado ano, dedicoulles un artigo titulado “Esta compañía quere cambiar a forma en que utilizamos a tecnoloxía do eye-tracking”. E é que aínda que Irisbond está centrada na tecnoloxía asistencial, non é este o único campo no que as súas solucións poden ser aplicadas, xa que o eye-tracking ten grandes posibilidades de desenvolvemento no medicamento, a industria ou a automoción.

Son moitas as persoas que xa viron mellorar as súas vidas coa posibilidade non só de expresar as súas ideas e comunicarse con outras persoas, senón tamén de interactuar coa súa contorna a través de aplicacións domóticas permitíndolles, por exemplo, acender e apagar luces ou abrir portas. “Conseguimos un dispositivo moi preciso, explica Jáuregui, que permite mesmo controlar unha aplicación como Autocad coa mirada con total precisión. Pero cando iso o enfocamos cara a un mundo de accesibllidade, para dotar dunha ferramenta de comunicación a unha persoa que non ten ningunha posibilidade de comunicarse coa súa contorna, o que necesitabamos era facer esa tecnoloxía moi fácil, moi usable e moi amigable. E ademais combinala con diferentes aplicacións que permitisen, non controlar un computador cos ollos, senón falar cos ollos”. Falar para dicir, tal vez, cousas como as que escribiu o rapeiro Nach -que é o hip-hop se non unha forma de poesía urbana- dedicadas a Santiago Recio para celebrar que xa podían comunicarse: “sentarémonos xuntos, a falar do banal, do profundo. Tanto que quero contarche se entras ao meu mundo, a eternidade de cada segundo”.

Fonte da nova

Un total de 1.260 persoas con parálise cerebral desenvolveron a súa creatividade coa súa participación na edición de #Aspacenet 2016, que se pecha este mes de xullo con varios proxectos de innovación tecnolóxica aplicada e adaptada a esta discapacidade.

Segundo informou Aspace, a posta en marcha destes programas deu como resultado a creación de varias canles de radio con emisións en directo, a publicación dunha canle de vídeo con contos adaptados, a elaboración de guías turísticas e unidades didácticas escolares adaptadas e a preparación de receitas adaptadas.

#Aspacenet é un concurso de proxectos de innovación social que Confederación Aspace e Fundación Vodafone España puxeron en marcha en 2011 para mellorar a autonomía e a calidade de vida das persoas con parálise cerebral a través do uso de novas tecnoloxías.

En total foron seis os proxectos colaborativos galardoados no VI Concurso Nacional de Proxectos en Tecnoloxías de Apoio e Comunicación #Aspacenet e que contaron coa participación de 17 entidades Aspace, que puxeron a súa creatividade ao servizo da tecnoloxía para desenvolver adaptacións de baixo custo que permitisen a persoas con parálise cerebral acceder a actividades cotiás e de carácter creativo que non poderían realizar sen estas solucións.

• Os expertos pensan que é a Administración e outras organizacións quen debería formar en uso e riscos da internet a estas persoas e aos seus coidadores
   

O artigo científico “Internet e persoas con discapacidade intelectual: unha aproximación ás preocupacións, estratexias de prevención e necesidades de formación dos coidadores”, publicado no Vol 6, Nº 2 (2017) de Journal of New Approaches in the Educational Research (NAER) o sábado pasado, 15 de xullo de 2017, recomenda deseñar, implementar e avaliar programas de formación sobre internet e o seu uso para as persoas con discapacidade intelectual, os profesionais e as familias, ao obxecto de promover a inclusión das persoas con discapacidade intelectual na contorna da internet, debendo provir esta formación da Administración e doutras organizacións.

Elaborado polos investigadores Esther Chiner e María Cristina Cardona-Moltó, do Departamento de Psicoloxía da Saúde da Universidade de Alacante, e Marcos Gómez-Puerta, do Departamento de Psicoloxía do Desenvolvemento e Aprendizaxe da UA, o estudo explora as perspectivas dos coidadores sobre os riscos da internet para as persoas con discapacidade intelectual, así como a súa preparación e habilidade para previr e facer fronte a estes riscos a través de diversas estratexias.

Para a súa realización participaron vinte familiares e vinte e catro profesionais, pertencentes á asociación sen ánimo de lucro en favor das persoas con discapacidade intelectual e do desenvolvemento APSA; todos eles responderon a un cuestionario sobre seguridade e riscos na internet. Esther Chiner, unha das asinantes, declara que “a idea xurdiu a través dun compañeiro, porque se fala moito sobre o tema das novas tecnoloxías, pero moi pouco sobre o seu uso por parte de persoas con algún tipo de discapacidade”.

Os investigadores, que tratan o tema da atención á diversidade, solicitaron unha axuda para proxectos de investigación emerxentes convocados polo Vicerreitorado de Investigación, Desenvolvemento e Innovación da Universidade de Alacante, axuda que lles foi concedida. A continuación, e para a posta en marcha do estudo, puxéronse en contacto con APSA.

Os resultados dos datos extraídos dos cuestionarios realizados a persoas con discapacidade intelectual, familiares e profesionais indican certas preocupacións dos coidadores con relación ao uso da internet por parte das persoas con discapacidade intelectual e consideran que este grupo é máis vulnerable aos seus riscos. Os participantes utilizan diferentes tipos de estratexias para previlos, pero non recibiron ningún tipo de adestramento formal. Pensan que esta formación debería provir da Administración e doutras organizacións.

Ademais, os investigadores atoparon diferenzas entre as respostas dos familiares e dos profesionais. “Tanto profesionais como pais ven riscos, pero en maior medida os profesionais”, detalla Esther Chiner. Os tres asinantes conclúen que se deberían deseñar, implementar e avaliar programas de formación para todos os grupos implicados neste proceso, desde as persoas con discapacidade intelectual, os profesionais e as familias, ao obxecto de promover a inclusión das persoas con discapacidade intelectual na contorna da internet.

Para a realización deste estudo a mostra foi pequena; con todo, Chiner adianta que a seguinte investigación na que van traballar vai abarcar a toda a Comunidade Valenciana, polo que solicitaron a axuda para proxectos emerxentes que concede a Conselleria de Educación, Investigación, Cultura e Deportes da Generalitat Valenciana e que está pendente de resolución.

A segunda fase da investigación, en curso e máis ampla, está dirixida a profesionais, para responder sobre o uso da internet en adultos, e a profesores en centros educativos, para responder sobre o uso e os riscos deste en menores. Para a definición da mostra, os expertos puxéronse xa en contacto con Plena Inclusión Comunidade Valenciana para contar coa participación de todas as asociacións de persoas con discapacidade intelectual da Comunidade.

Sobre as conclusións a investigadora apunta “o medo a que lles pase algo fai que lles restrinxan o uso da internet. É preferible educalos asumindo o risco, máis que restrinxir o uso”.

Os achados neste estudo suxiren que se debe prestar máis atención a aqueles que brindan apoio ás persoas con IDE e por tanto poden facilitar o seu acceso a Internet. Os coidadores informan da falta de capacitación formal en seguridade na internet, ao mesmo tempo que sinalan as súas preocupacións sobre as persoas con IDE de obter acceso en liña. Proporcionarlles as estratexias adecuadas para identificar, previr e facer fronte aos riscos potenciais da internet conducirá a unha mellor comprensión dos beneficios desta tecnoloxía e, por tanto, á capacidade de promover o uso responsable da internet por persoas con IDE.

Este é un dos artigos publicados no último número NAER, a revista científica do campo das Ciencias da Educación titulada Journal of New Approaches in the Educational Research, que acaba de saír o pasado día 15 de xullo. Centrada no ámbito da investigación científica no ámbito educativo a súa editora é a investigadora da UA Rosabel Roig Vila, actualmente directora do Instituto de Ciencias da Educación (ICE) da UA.

• En 2017 recibiron formación prelaboral en Novas Tecnoloxías 8 persoas con síndrome de Down e discapacidade intelectual de DOWN PONTEVEDRA XUNTOS

Esta foi unha mañá moi especial no Pazo de Mugartegui de Pontevedra. Alí, DOWN PONTEVEDRA XUNTOS e a Fundación Vodafone España presentaron ‘Enreda2', unha iniciativa cuxo obxectivo é poñer en contacto a empresarios/as da zona e mozos con síndrome de Down co obxectivo de que dialoguen e intercambien opinións sobre os beneficios que ten a inserción laboral das persoas con discapacidade intelectual, tanto para este colectivo como para o ámbito empresarial.

Esta acción de networking , que xorde a partir do programa de formación prelaboral ‘Yo me prep@ro' impulsado por ambas as entidades, permitiu que os/as empresarios/as poidan coñecer de preto a persoas con esta discapacidade intelectual candidatas a incorporarse como traballadores/as nas súas empresas. A interacción entre empregadores/as e posibles empregados/as serviu para que o sector empresarial derrube prexuízos e falsos estereotipos que historicamente se relacionaron coa síndrome de Down.

E é que, a pesar de contar coa formación adecuada e ser traballadores/as constantes, metódicos/as e organizados/as, tan só o 5% das persoas con síndrome de Down puido demostrar a súa valía; por iso é indispensable contar co apoio e a colaboración do tecido empresarial. Así, grazas a Enreda2', ‘e mediante a conversación e a formulación de diversos xogos, os/as empresarios/as puideron coñecer de primeira man as calidades que estes mozos atesouran, ademais de apreciar os seus valores e as capacidades para o traballo que posúen.

Para presentar esta iniciativa estiveron presentes a Deputada de Cohesión social e Xuventude, Digna Rosa Rivas Gómez; a técnica de Benestar Social e Deportes, Patricia González; o responsable de Administracións Públicas de Vodafone España en Pontevedra, Severino Castroman; e o presidente de DOWN PONTEVEDRA XUNTOS, Manuel Pérez Cabo.

Manuel Pérez Cabo afirmou que, para lograr a inclusión laboral do colectivo “é necesaria a confluencia dunha serie de factores imprescindibles: a implicación das diferentes administracións e a de diversas iniciativas privadas, como neste caso a Fundación Vodafone España”.

Opinión que compartiu Digna Riva, para quen “é importante que tanto a empresa privada como as institucións públicas podamos traballar en conxunto por inserción laboral”.

Pola súa banda, Severino Castroman comentou que “cremos que a tecnoloxía é un facilitador para a inserción laboral que vai xerar oportunidades para todos os colectivos e empresas”.

Patricia González destacou que “DOWN PONTEVEDRA aposta pola formación en novas tecnoloxías co fin de posibilitar que as persoas con discapacidade desempeñen postos de traballo nos que hai anos estaban practicamente excluídos”.

Por parte do tecido empresarial interviu María Pierres, co-xestora Coworking do Espazo Arroelo, que relatou a súa experiencia no programa: “Cecilia non é unha traballadora máis, é a imaxe da nosa empresa”, dixo en alusión á súa empregada.

O programa ‘Yo me prep@ro '

O obxectivo do proxecto ‘Yo me prep@ro' é proporcionar ás persoas con discapacidade intelectual as ferramentas e estratexias necesarias en aspectos clave como o uso adecuado das TIC: programas informáticos, navegación por Internet, acceso a redes bancarias informatizadas ou aplicacións móbiles. Todo co obxectivo de axudarlles a salvar a fenda dixital que lles condiciona enormemente á hora de atopar un posto de traballo, o que supón unha seria traba ás súas aspiracións de mellorar a súa autonomía e levar unha vida o máis plena e independente posible.

Este ano, na nosa provincia están a recibir esta formación prelaboral en Novas Tecnoloxías 8 usuarios/as de DOWN PONTEVEDRA XUNTOS, que adquiren as competencias necesarias para poder desempeñar un posto de traballo coa normalidade e eficacia de calquera empregado/a.

Estes/as alumnos/as de Pontevedra sumaranse a outros/as en diversas provincias, alcanzando un total de 240 mozos que recibirán esta formación en toda España. En total serán 10.500 horas formativas apoiadas en sete novos vídeo-tutoriais que, cunha linguaxe sinxela e accesible, detallarán os pasos e instrucións para que os alumnos coñezan a fondo o uso da internet, xestionar o correo electrónico ou manexar redes sociais como LinkedIn, entre outras habilidades.

Tras o éxito de anteriores edicións, o proxecto afronta este ano a súa terceira edición a nivel nacional con renovado impulso, pois superou as expectativas tanto no número de prácticas conseguidas como na cifra de contratacións alcanzadas. Desde a súa posta en marcha en 2014, e a pesar das complicadas condicións do mercado de traballo, este programa conseguiu 222 contratos para alumnos/as con síndrome de Down.

Como complemento a esta edición, os 480 mozos que participaron nas dúas edicións anteriores do proxecto recibiron un curso de refresco dos seus coñecementos para que actualicen as destrezas adquiridas en novas tecnoloxías aplicadas á vida laboral.

Hai xente que se desengancha do móbil e que mesmo renega del. Pero para outros colectivos, o smartphone supón unha ferramenta vital que lles permite ter maior calidade de vida.

Por exemplo, os cegos. “Un móbil dános independencia, autonomía, privacidade e seguridade”, afirma Guillermo Hermida, director de CIDAT (Centro de Investigación, Desenvolvemento e Aplicación Tiflotécnica) da ONCE.

Outro caso real son persoas con autismo. “O smartphone resúltame imprescindible porque podo comunicarme con amigos de forma moi libre, xogar ou relaxarme tras un día duro”, confesa Adrián, un adolescente de 15 anos con Autismo/Síndrome de Asperger.

E unha combinación de ambas as posibilidades (autonomía e socialización) son as melloras que, para as persoas con síndrome de Down, supoñen a utilización dun smartphone.

O seu móbil é como o teu, pero o seu uso é diferente

Os dispositivos que utilizan este tipo de persoas son exactamente iguais que os que teñen o resto dos usuarios, aínda que con certas matizacións.

Adrián, por exemplo, fai unha vida que se parece moito á de calquera outra persoa, dado que o autismo non é unha incapacidade intelectual. Por iso, acode a un colexio ordinario, a actividades de lecer... “Isto implica que utilizan as tecnoloxías como calquera outra persoa: hai mozas/os moi afeccionados ao seu uso e outros aos que non lles gustan nada”, explica Miguel Lancho, coordinador de Autismo Burgos.

Adrián utiliza un smartphone e tablet como dispositivo de aprendizaxe e de lecer. Ademais, participa en varios proxectos relacionados coas TIC: First Lego League, TecnoArtea, participou no deseño do videoxogo A Viaxe de Elisa…

Quizá por iso considera que o seu tablet e móbil son especiais “porque son meus e conteñen vídeos da miña serie favorita” e, como calquera persoa, extravialo pode supoñer perder todos os arquivos especiais que se gardan nel.

O prezo da accesibilidade

Mentres, Carlos, con síndrome de Down, ten agora un smartphone Samsung "porque me gustaba o deseño", pero utilizou diferentes marcas (como ZTE ou Alcatel). Segundo Down Madrid, a inmensa maioría das persoas con esta síndrome utiliza Android, xa que non adoitan ter que facer uso das opcións de accesibilidade que incorporan os sistemas operativos.

No caso das persoas con algún déficit visual, Guillermo Hermida lamenta que non todos os fabricantes de dispositivos lle den a mesma importancia á accesibilidade. Tanto iOS como Android incorporan capas que facilitan a súa utilización por parte de persoas con discapacidade visual, como TalkBack. Pero, ao ser Android un sistema aberto, os fabricantes poden quitar determinadas utilidades. “Atopámonos con móbiles que, aínda que sexan Android, son moi pouco ou nada accesibles”, relata.

Segundo a súa experiencia, canto máis caro é o terminal, máis opcións de accesibilidade respecta. “Hai algúns fabricantes que non son nada accesibles. Casualmente, adoitan ser os que teñen prezos máis baratos”, denuncia. Samsung e Apple son, na súa opinión, os máis concienciados nesta materia. Por iso, desde a ONCE pelexan para que “calquera cego poida comprarse calquera terminal sen necesidade de ter que recorrer a terminais de alta gama como iPhone, xa que non todo o mundo pode pagar 800 € por el”.

“Podo relacionarme mellor”

¿En que cambiou a vida destas persoas coa chegada dos smartphones? En aspectos como as relacións persoais ou a autonomía.

Carlos leva utilizando tecnoloxía desde hai 15 anos, pero recoñece que grazas aos smartphones pode relacionarse mellor, tanto con familiares e amigos como cos seus compañeiros de traballo en Down Madrid. No seu caso, foi o seu pai quen lle ensinou a utilizar o móbil. "Utilizo o smartphone habitualmente", cóntanos. "Antes tiña un móbil antigo, pero non me gustan porque non teñen Whatsapp. O smartphone axúdame a traballar, a estudar e a comunicarme cos amigos", resume.

Esta facilidade para relacionarse tamén é unha das cousas que máis valora Adrián, que asegura que o terminal “cambiou a miña vida bastante porque agora podo relacionarme mellor”. No seu caso, asegura que “é máis fácil, ás veces, falar con alguén por Whatsapp utilizando emoticonos para explicar o que quero dicir, que facelo en vivo e en directo, cando resulta máis difícil expresarse con claridade. En ocasións hai xestos e expresións difíciles de entender”, confesa.

Agora podo ter máis autonomía persoal

No caso das persoas cegas, o móbil achégalles seguridade e autonomía e melloroulles moitísimo a calidade de vida. Tanto que, cando fallan esas ferramentas que xa consideran básicas “xuramos en bable”, ironiza Hermida. “Sentímonos un pouco perdidos porque é como volver 30 anos para atrás e pedir a alguén que che lea as cousas. A sensación de que che falta información é moi duro, como depender dunha terceira persoa para que me de unha información que pode chegar sesgada non a propósito senón por descoñecemento quizais”.

Estes tres usuarios poñen o mesmo caso concreto de como o móbil lles resulta vital en determinadas situacións: cando se perden e utilizan o mapa para orientarse. Unha vez que o usuario sabe onde está, resúltalle máis fácil moverse. Así, Carlos explícanos que sabe como compartir a súa localización a través de Whatsapp cando algunha vez se perde. "Adoito chamar tamén á policía e aos meus pais, para que me busquen", cóntanos.

Desde Down Madrid coinciden en que o smartphone permitiu, sobre todo, dotar de máis autonomía ás persoas con síndrome de Down e, á súa vez, dar máis tranquilidade aos seus familiares e amigos. "A miña familia, a miña parella e os meus amigos están máis tranquilos e contentos desde que levo teléfono móbil, porque saben que en calquera momento pódeno utilizar e que me poden localizar. Estou máis seguro", explica Carlos.

As apps que non poden faltar

Cales son as aplicacións que máis utilizan estes usuarios para os que o móbil é unha necesidade?

En xeral, todos estes usuarios utilizan as mesmas aplicacións que o resto de persoas: correo electrónico, mapas, axendas... "Utilizo a axenda e a alarma para espertarme e avisarme se teño algo importante, como unha tarefa", explica Carlos, quen tamén utiliza a seu smartphone para escribir a amigos e familia e para facer cousas do traballo. "Tamén utilizo a cámara de fotos, pero non as redes sociais. Coñézoas, pero son perigosas", cóntanos.

Para Adrián, as aplicacións máis útiles son os videoxogos de Doutor Who, as aplicacións de contacto e redes sociais e “outros horarios que fago a través de diversas apps ou de documentos Word”.

Mentres, no caso das persoas con deficiencia visual, o uso das apps en moitos casos depende da accesibilidade do software. Whatsapp, Facebook ou myTaxi son completamente accesibles (esta última é unha aplicación que utilizan moitísimo as persoas cegas porque é totalmente accesible e permite notificar ao condutor esta peculiaridade. Ademais, envía o importe e percorrido realizado e permite o pago a través da propia app, polo que “non lle dou os meus datos nin o meu cartón e lévame o recibo en formato dixital”, explica Hermida).

Hai aplicacións específicas que serven para ver se hai luces acesas, aquelas detectan o importe do billete (pero non se é falso) ou Medicamento Accesible Plus, que escanea o código de barras do medicamento (tamén permite introducir o seu nome co tecledo) e facilita o prospecto en dixital para coñecer a dose e uso recomendado.

As menos sinxelas de utilizar serían as dos bancos, segundo a ONCE.

Todo sería perfecto se…

Aínda que estes usuarios consideran que o smartphone melloroulles a súa vida, tampouco é todo da cor de rosa. “Ás veces esquécense un pouco de nós”, laméntase o responsable da ONCE. “Fabricantes e desenvolvedores de apps deberían ter tamén en conta a accesibilidade para desenvolver os seus produtos. Está moi ben ter tecnoloxía, pero non podo utilizala cando faltan esas ferramentas que consideramos básicas”.

Ademais, Hermida tamén lamenta que os produtos accesibles sexan moi caros. “Non todo o mundo se pode permitir ter ter un iPhone, un Mac ou un mini iPad porque son ferramentas caras. Iso xera unha exclusión económica e tecnolóxica”, sinala. Recoñece que moitos outros cidadáns tampouco teñen o potencial económico para adquirir estes produtos, pero argumenta que “os que temos discapacidade visual temos que irnos obrigatoriamente a este tipo de ferramentas. Por iso fabricantes e desenvolvedores deberían manter esa accesibilidade”.

Aínda que no caso de Adrián celebra que grazas á tecnoloxía “relaciónome bastante ben”, tamén recoñece que é un risco porque “cando o pasas ben o tempo vai moi rápido e se queres estudar non che dá tempo". Con todo, tamén recoñece que o móbil lle axuda a estudar con aplicacións como a táboa periódica ou de horarios, que lle permiten organizarse e xestionarse mellor. "Ademais teño recordatorios que me axudan a controlarme cando me poño máis nervioso”.

Pero tamén hai cousas por mellorar. “Frústrame que se me gaste a batería demasiado rápido porque igual estou a xogar e apágaseme”. Seguramente nisto non se diferencia moito do resto de usuarios, pero si cando a aplicación ten moitos estímulos e van moi rápidos. “Síntome agobiado ao usala”, confesa. “Prefiro as apps que son máis claras e non teñen ruídos estridentes nin imaxes moi rápidas”.

Carlos é, dos nosos tres protagonistas, o que parece menos dependente do teléfono. "Como utilizo outra tecnoloxía, se non me funciona vou ao computador para poder escribir aos meus amigos e mandarlles un correo", asegura. Iso si, recoñece que non podería vivir "sen mandarlle Whatasapp á miña noiva" e que, tamén para o seu traballo, sería máis difícil estar sen o seu smartphone.